खजुराहो

खजुराहो मंदीरावरची कामशिल्पे पाहिली आहेतच बऱ्याचदा फ़ोटो-चित्रांतून. पण नुकतेच खजुराहोवरचे ओशो रजनीशांचे भाष्य ऐकिवात आले. खजुराहो ्मंदिरात आत अजून भाग आहेत, एकात एक असे. कामशिल्पे फ़क्त बाहेरच आहेत. आतमध्ये वेगळी शिल्पे आहेत. सगळ्यात आतल्या गर्भगृहात तर काहीच शिल्पकाम नाही. काहीकाही योगायोग अगदी योग्यवे्ळीच होतात असं वारंवार जाणवतं, त्यातलाच हा एक योग. मला ही कविता सुचली आणि लगेचंच खजुराहोबद्दल  कळलं. तर या बाहेरच्या संमुक्त कामशिल्पांपासून ते आतल्या रिकाम्या भिंतींच्या गर्भगृहापर्यंतच्या संपूर्ण मंदिराला ही कविता अर्पण. 

तू विचारलंस

आठवतंय काही?

म्हणजे काय 

सगळं सगळं आठवतंय

ते आरक्त ओठ

ते मत्त डोळे

ते उन्नत उरोज

ते आसक्त बाहू

सगळं सगळं आठवतंय

ते उंकार हूंकार

माझ्याकडे झेपावणारे

ते आसूस वक्ष

टपोरे स्तनाग्र

माझी बेभान

संपूर्ण बिलग

सगळं सगळं आठवतंय गं

नुसतं आठवतच नाही

क्षणक्षण जगतोय ्मी

अक्षरशः क्षणोक्षणी.

आता तू विचारतेयस

अजून काही आठवतंय का,

या आठवणींच्या पलिकडलं

त्या शरीरांच्या आतलं?

काय असतं गं

शरीरांच्या पलिकडे

शरीरांच्य़ा आतमध्ये?

काय असतं  .... ?

काही असतं  ?

कोटी कोटी

प्रत्येक भाषेची काहीतरी खासियत असते. तशी मला वाटतं द्वयर्थी शब्द ही मराठीची एक खासियत आहे. आता ’वाट’ ्या शब्दाचच पहा ना. वाट काढली, वाट लावली, वाट पाहिली आणि अजूनही अशा अनेक वाटा असतील.  तसाच अजून एक शब्द म्हणजे ’शहाणा’. हा ्शब्द अगदी शब्दशः शहाणा ते वेडा अशा कुठल्याही अर्थाने वापरला जातो.  इंग्रजीत पन आहे (म्राठीतले ’पण’ वेगळे). पण मराठीतल्या्सारखे द्वयर्थी, बहुअर्थी पद्धतीने वापर माझ्यातरी वाचनात , ऐकीवात नाही.

आता इंग्रजी आणि इतर भाषांच्या मेळमिसळीने ही मजा आणखीच वाढतेय. आजच ’सकाळ’ वर्तमा्नपत्रात वाचलेली ही कोटी किंवा ग्रफ़िटी बघा : लोण्याच्या योग्य  वापराशिवाय त्याचे चीज होत नाही.

पुलंना अशा कोट्या करण्याची खास हातोटी होती. ’कोट्याधीश पुल’ असं त्यांचं कोट्यांचं पुस्तकच आहे. 

गाण्याच्या भेंड्या असतात तसा एक द्वयर्थी-बहुआर्थी शब्दांचा खेळ करता येईल नाही का : कोटी-कोटी.  बघा कोणा कल्पनाधीशाला (creative mind) सुचतोय का नीट.

Mother Tongue

There is a story in Indian history, which goes something like this:

One man was expert in many languages. He went to a king and challanged the court to find out what his mother tongue was. Many people tried different ways, but to no avail. Man was equally adept in all the languages. Everybody gave up. Finally the responsibility fell on the intelligent and shrewd Prime Minister. On his able shoulders was the responsibility of saving the reputation of the king. He too made some attempts, bidding time to find an opening into this person. It was a chilly winter night. The Prime Minister went to the man in deep sleep late into the night. He threw a bucket of very cold water on the sleeping man. The man woke up shivering and yelling. THAT was his mother tongue. The man bowed with respect to the intelligence of the Prime Minister.

Mother tongue easily speaks the language of our heart. Personally I am most comfortable when expressing my feeelings, my emotions, anything that is intense to me. I am quite fluent in English too, I have done most of my academic learning in English, all technical, logical thoughts come naturally in English to me. But when something deeper than thoughts is to be expressed it comes automatically in my mother tongue. I feel that my mother tongue, marathi, is most suited to express feelings. But many others feel their mother tongue is most suited for their expressions.  

Insult

"Sorry, if I have insulted you", a friend said in an apologitic tone. Surprised, I replied, "No, no, you can't".  He was pleasantly surprised by my faith in him.

Yes, I knew him so well. He was such a nice friend that he just could not insult me even if he  wanted to. But there was more to it than our friendship, our bonding, our faith in each other. I don't remember when was it last that I felt insulted. 

Not feeling insulted ...... is it good or is it bad?  Have I become so numb that I do not feel any insult or have I become so inferior that there no isnult left for my ego. Or have I become like solid rock that howmuchever an elephant bangs on it, it does not move a bit.  Howmuchever we throw stones on a banyan tree it does not waver and keeps on offering his vast cool shadow. Or I might have become an solid armour which does not get penetrated.

I dived inside myself and was surprised to find some fantastic pearls of my own emotions. There was no numbness, there was no lifeless firmness. There was calm sound and clear light. There were no dark spots, there was nothing hidden. Those unique speckless pearls were smiling bright, smiling at each other, smiling at themselves. 

I, too, came out smiling. When you are filled with such precious stones, when you are so contended with yourself, where is the space for an insult to enter in ?!?!?!

एखादा तू, एखादी तू

कुठली वाट आपली, कुठली वाट तुपली

कुठल्या वाटेवरून आलोय, कुठलीवर चाललोय

अशीच एखादी वाट

मनातून उमललेली

तुझ्यापर्यंत पोचलेली

मला न घेताच गेलेली

असाच एखादा तू

वाट होऊन आलेला

वाट दाखवून गेलेला

वाट पहात राहिलेला

अशीच एखादी तू

वाट काढत शिरलेली

वाट मळवत चाललेली

वाट पहात ठेवलेली

छोटा मी

चिडवले की चिडतो

पट्‌कन्‌ रुसून बसतो

 

रडवले की रडतो

हसवले की हसतो

 

डिवचले की रागावतो

थयथयाट करतो

 

डुंबायला आवडते

खोलीला घाबरतो

 

वरवर बघतो

आत शिरत नाही

 

दिसला पदर धरतो

चटकन्‌ कुशीत शिरतो

 

मोठ्या शरीरामध्ये

इवलसं मन दिसतं

 

वय वाढलं तरी

मन लहानच रहातं

Am I Listening

Am I listening

To hearts that kill

Kill by vengeance

Even giving own life

 

 

Am I listening

To hearts that are killed

Are bruised, hurt, angered

Want to take revenge

 

Am I listening

To hearts that are weeping

Watching this game

Of death and revenge

 

Am I listening

To hearts that are happy

Picking opportunities

In death and revenge

 

Am I listening

To hearts striving

To change their being

To be a change

 

Am I listening

To hearts melting

Into death and revenge

To make one warm heart